Trilingual Website           Français            English           Hmoob                                         Ntawv/Tswv Yim        Ntawv/Xyoo              
NTSIAB LUS

Nthuav: Teeb Meem Ua Neej

Ntsuas: Poj Niam Siab Ntsws

Twm: Ntawv Tshawb Nrhiav

Khaws: Liv Xwm & Puav pheej

Twv: Txhiaj Txhais

Seev: Zaj nkauj & Kwv Txhiaj

Saib: Duab Thaij

Ntsia: Duab Teeb

Mloog: Xov Tooj Cua Hmoob

Piav: Dab Neeg Rau Menyuam

Kawm: Ntawm & Txuj Ci Hmoob

Nrhiav neeg sau:  ZajLus, PajHuam, ...
  Kuv Kev Ua Hauj Lwm         Kuv Kev Ua Si         Thov Kev Pab         Kev Cai        Tswv Yim Tsim Lub VevXaij  

Cov ntawv no yog Nkauj Hli Yaj (Kao-Ly Yang) tug tsim txij xyoo 2002 los, los sis yog nws yog tus tswj kav
Tsis pub sim muag noj muag haus. Yog yuav siv cov ntawv, cov duab los sis lwm yam, yuav tsum thov nws tso cai ua ntej
TEEB MEEM UA NEEJ
Hmong Association for Development in Thailand (MDT): Kev sib pab tshiab ntawm hmoob luj neej

In "HmongTimes", St Paul, MN, September 1999

Tus sau :  Nkauj Hli Yaj, Ph.D

Lub koom haum "Hmong Association for Development in Thailand" no yog ib lub uas tau tsa sawv thaum xyoo 1995 los lawm. Nws nyob rau hauv nroog Chiang Mai, Thaib teb.

Lub koom haum MDT no tau tsa sawv los ntawm ib pab tub txawj ntxhais ntse uas kev pab yam hais tias yeej tsis tau txais nyiaj txais txiaj los ntawm tseem fwm neeg Thaib los li. Ib co tub txawj ntxhais ntse uas tau tsim lub koom haum no yog muaj xws li Ntxoovfooj Haam, Vam Kawm Yaj, Npuagyees Yaj, Xeeb Yaaj thiab Txhiaj Lis.

Tam sim no, tus tuam tswj fwm lub koom haum MDT no yog Txoovfooj Haam (Songwit Chuamsakul) uas nyob rau Thaib Teb. Tag nrho cov neeg, yog muaj 9 leeg nyob rau hauv lub rooj tswj fwm saib xyuas lub koom haum, 8 leej rau txoj kev kav xwm tawm tswv yim thiab 3 leeg yog cov tub txib  khiav hauj lwm. Tsis tag li ntawd, tseem muaj cov neeg uas tuaj pab dawb thiab ho tseem muaj cov uas tau ntiav ua hauj lwm nyob rau hauv nqee ntu uas ti tes ti taw xws li cov tub hluas ntxhais hluas uas tau mus cev lus piav qhia nyob rau hmoob zos hais txog txoj kev mob HIV/AIDS.

Raws li Txhiaj Lis, thaum ub es twb tau tuav ntaub ntawv nyob rau hauv lub koom haum MDT no mas, "Cov peb tau pab tag nrog yog muaj ze ntawm 50.000 tus neeg hmoob uas nyob txog rau ntawm 80 lub zos uas nyob sab Thaib qaum teb." Kev pab no mus rau cov poj naim, cov hluas thiab cov txiv neej txhua leej txhua tus. Tsis tas li ntawd, tseem pab ntxiv mus rau cov kws cob qhia kev coj noj coj ua (social worker) uas tseem sam sim pab rau haiv neeg hmoob.

Lub tuam hom phiaj yog ua los mus pab rau haiv neeg Hmoob nyob Thaib teb kom lawv noj qab haus huv thiab txawj khwv txaus noj txaus haus, kom paub kev cai lij choj, kom txawj khaws tau hmoob tej txuj ci los cia, thiab los mus txhim kho hmoob kom hloov tau zuj zus thiaj vam meej. Lub tswv yim tsim ntawm lub koom haum MDT no yog tau tsim los mus ua ib qhov chawg tiag kaw taw daws teem meej ntawd neeg Thaib thiab neeg Hmoob.

Li ntawd, thaum muaj teeb meem tshiab tswm sim los sis yog tsis paub sib cev lus nrog tej neeg tawv dawb, muaj kev tsis sib to taub nrog lwm haiv neeg, los sis rov qab rog yus ib haiv neeg Hmoob. Thaum zoo li no lawm, lub kom haum MDT no tseem yuav xa ib co neeg tuaj pab xyuas tej xwm txeej no kom ceev li ceev tau. Lawm tseem yuav ua cov cev lus los sis pab npaj ib lub hom phiaj los mus txhim kho nthuav qhia kom thoob plaws rau sawv daws. Lub ntsiab lus hauv lub koom haum MDT no yog yuav nrhiav kev rau haiv neeg Thaib thiab haiv neeg hmoob taug kom muaj kev sib hawm, kev sib haum xeeb, thiab ib tug paub ib tug tej txuj ci kom meej.

Yog muab lub koom haum no cov hom phiaj los saib tseeb tseeb, yuav pom tau hais tias yog muaj 9 lub hom phiaj :

1.) nrhiav kev pab me nyuam kom kawm tau ntawv siab, txawj ntse, thiab los mus ua ib tug thawg coj;
2.) cob qhia poj niam hmoob kom lawm vam meej raws nraim cov poj niam uas nyob rau hauv lub sij hawm tshiab;
3.) qhia txog kev mob kev nkeeg thiab kom hmoob thiaj paub tiv thaiv (prevention) txog yam mob HIV/AIDS;
4.) tawm tswv yim txog kev khwv kom txaus noj txaus haus thiab kev sib hlub sib pab nyob hauv haiv neeg hmoob;
5.) qhuab qhia kom Hmoob txawj tsom kwm hmoob tej hav zoov nuj txeeg, xyoob ntoo, liaj ia, thiab dej siv;
6.) saib xyuas kom hmoob tau txais kev tiv thaiv los ntawm lub tuam tsev kav xwm kev ncaj ncees rau neeg ntiaj teb no;
7.) ua ib qho chaw thoob xov, tshaj tawm, thiab txhawb tswv yim hais txog kev tu tub tu kiv thiab khwv noj khwv haus;
8.) khaws hmoob tej txuj ci thiab kev lim kev cai los mus tuav hmoob lub npe kom yus paub hais tias yus yog leej twg;
9.) kom muaj kev koom tes los mus txhawb tseem fwv Thaib.


Hais txog ntawm kev tau los mus pab haiv neeg hmoob zaum no, lub koom haum MDT no tsis tau txais kev pab ntawm tseem fwv thaib, tab sis tau txais los ntawm UNICEF, CANADA FOUNDS, CUSO thiab AUSTRALIA FOREIGN AFFAIRS. Cov nyiaj uas tau txais los saum cov tuam tsev no, feem ntau yog tau txais rau sab kev qhuab qhia txog kev mob kev nkeeg, tej teeb meem ntawm yam mob HIV/AIDS hauv hmoob cov zos. Lub koom haum tau xaiv cov tub ntxhais hmoob ua khawm mus qhia rau niam txiv kom paub hais tias yam mob HIV/AIDS no yog dab tsi tiag.

Lub kom haum MDT no tseem ua tsis tau raws cov hom piag tag nrho, tseem muaj ntau yam uas nyuab kawg nkaus. Ib qho tseem ceeb mas yog nyiaj txiag. Vim hais tias kev nrhiav nyiaj tsis yooj yim, tsis tau nyiaj txaus los mus khiav dej num kom kav ntau xyoo los sis kom txhim kho kom tiav ib lub hom phiam. Yog li ntawv, thiaj tseem daig tas zog.

Tsis tas li no, cov nom tswv Thaib tseem pom tsis tau txog koom haum txoj kev tseem ceeb. Li ntawd, kuj tsis tau nqi tes mus pab mus koom tab sis ho muaj peev xwm tuaj mus soj ntsuam ; tej zaum ho ntshai tsam MDT lam sawv ciaj haiv neeg. Kev yuav pab tau lawv tiag ces yuav tsum  tau tig los mus rau cov Hmoob nyob rau cov teb chaws vam meej. Lub koom haum MDT no tseem xav nrhiav kev tuaj mus ntsib ntxiv lwm cov koom haum hmoob thiab tej neeg ua lag ua luam nyob rau teb chaws Amelicas rau sab kev khaws txuj khaws ci xws li tej kev qhia qeej rau tej me tub me nyuam.

Cov koom haum poj niam hmoob nyob rau Amelicas tej puas yuav pab tau cov poj niam hmoob nyob rau Thaib teb kom lawm tau tuaj sib ntsib sib hloov tswv yim kom thiaj yuav sib pab tau mus deb tshaj tam sim no. Lub koom haum tseem tab tom thov mus rau sawv daws txhua leej txhua tus thiab cov koom haum saib puas yuav muaj leej twg los pab tau ib lub tsheb Toyota extra-cap (pick-up truck) uas raug tus nqi li ntawm $14,286.00. Lub tsheb ntawd mas yog ib yam tseem ceeb rau cov neeg ua hauj lwm. Yog muaj teeb meem ceev los lawv thiaj yuav mus tau sai. Tsis tag li ntawd, lawm yuav mus kev deb los thiaj yuav yooj yim rau sawv daws. Cov zej zog uas lawm tseem yuav mus pab los tseem tshuav ntau heev ; tam sim no tsuas pab tau cov ze zos loj nkaus xwb.

Lub koom haum MDT nyob rau Thaib teb xav ntxiv ib txog hau kev los mus pab txhawb rau cov neeg hmoob uas tau los mus ncig xyuas teb chaws Thaib thiab ho tau ntsib teeb meem xws li kev muab mob muaj nkeeg. Lub koom haum MDT xav teev kom muaj ib co tub ntxhais hmoob txhawj ntse nyob rau Thaib teb los mus nqis tes pab daws tej teeb meem no.

Tos hais txog lub koom haum "Hmong Association for Development in Thailand" no los yeeb vim hais tias nws yog ib txog kev tshiab rau sab kev sib pab nyob rau hauv hais neeg hmoob. Tam sim no, Hmoob nyob rooj teb twg los twb hloov zuj zus lawm, twb mus khaws luag lwm haiv neeg tej txuj ci los txuas phim rau hmoob cov lawm thiab. Yog li no, tej kev sib pab no los yeej yuav tsum hloov zuj zus mus li lawm thiab.

Ua ntej yuav tham mus deb tshaj no, thov piav me ntsis txog kev sib pab ntawm hmoob lub neej uas poj yawm txwv txoob tau ua cia. Hmoob keeb kwm mas Hmoob tsuas pab rau tus txheeb tus ze nkaus xwb. Tus luag hu hais tias txheeb txheeb ze ze no ces yog kiag tus uas koom ib tug niam ib tug txiv los sis ib tug dab ib tug qhua. Tsis tas li ntawd, hmoob txoj kev sib pab no tsuas muaj tshwm sim nyob rau thaum kev ua tshoob ua kos, muaj mob muaj nkeeg los sis muaj kev ploj kev tuag.

Dhau ntawm tej kev no, kev sib hlub thiab sib pab yeej yog hais tias tsawg zog lawm. Yeej nrhiav neeg pab nyuab kawg nkaus yog thaum tej teeb meej no tsis raug raws hmoob txoj kev lim kev cai. Piv li tej teeb meej rau cov me nyaum kawm ntaub ntawv los mus rau kev khwv noj khwv hau ne, leej twg ho puas yuav pab tau ? Nyob rau cov teb chaws tawv dawb uas vam meej xws li Amelicas teb, tej nom tswv tau tsim kom muaj lij choj los mus tswj fwm txhuas haiv neeg.

Nyob rau Thaib teb no mas kuj txawv lawm ntau nawb. Cov neeg txom nyem mas tseem muaj coob heev. Hmoob Thaib tseem tab tom nrhiav kev los mus koom nyob nruab nroog kom thiaj muaj kev nrhiav noj nrhiav haus. Txoj hau kev tshiab no tau muaj kev tsis paub txog luag tej cai, yoog tsis tau luag tus yeeb yam, tsis paub tswj tej tub ki, thiab tseem raug plaub raug ntuj uas tau ua rau qee tsev neeg liam tag li lawm. Txawm lis cas los, cov teeb meej no, feem ntau yog muaj los ntawm tej kev tsis sib to taub ntawm haiv neeg hmoob thiab haiv neeg Thaib.

Yog li no, lub koom haum "Hmong Association for Development in Thailand"  no thiaj yog ib lub uas tau teev tsa los mus txhawb ib tsoom Hmoob Thaib sawv daws txhua tus, yam hais tias tsis xam txog txoj kev koom niam koom txiv los sis koom dab koom qhua. Tsuas muaj pab kom Hmoob paub kev cai lij choj, paub tu tub tu kiv, thiab kom vam meej tib yam li cov neeg Thaib. Zoo li no, haiv hmoob puas xav hais tias txoj kev sib pab no puas yuav qhib kom tau dav thiab ? Puas yuav pab tau thoob plaws txhua txhua cov hmoob nyob ob sab ntuj? Lub koom haum no puas yuav qhib tau ib txog kev tshiab los mus sib pab nkaus nkaus xwb kom tau noj tau haus, kom tej me tub me nyuam thiaj yuav ua lub neej xws luag ?

(*)Hmong Association for Development in Thailand (MDT)  (Office Adress) : 133/17 Muangsamut village, Changmoi, Muang, Chiangmai, 50300 Thailand, Tel & Fax : + 66 53 25 12 90.

Copyrights © 1999 Hmongtimes
TOPICS OF 2005
February 21, 2005

"4 sab phab ntsa": Randy Travis
"4 murs" Randy Travis
4 Walls",Randy Travis


March 9, 2005: Guest writer: Chris Lee
Kev txo yus tus kheej txoj sia: tub ntxhais hluas kev nyuab siab
Essai sur les causes de suicide chez les adolescents hmong
Essay on Hmong teenagers' suicide

March 27, 2005
Kho Hmoob kev tsim karaoke
Critique sur le karaoke hmong
Criticism on Hmong Karaoke

March 28, 2005
Koom Haum Hmoob Thaib
Association de développement chez les Hmong en Thailand
Hmong Association for Developement in Thailand

March 28. 2005
Huab tais Nplog tus Tub Xeeb Ntxwv Kev Npau Suav
Les espoirts du petit-fils du roi du Laos
Laotian Prince Soulivong Savang's Hope

March 28, 2005
Huab Tais tus Tub xeev ntxwv ua "Phibthi" rau cov tub rog tuag
La commémoration des soldats et civils mort durant la guerre secrète au Laos
The Commemoration of deaths during the "Secret War" in Laos

March 29, 2005
Kev toob kas noj mov zaub tseem tseem
Le besoin de manger organic
The need of organic food

April 4, 2005
Ua li cas ib tug zaj thiaj plhis tau mus ua Huab Tais ntxhais nkauj ntxawm
La peur des adolescents: comment un dragon peut-il devenir une princesse?
Teenager's fear: How could a dragon become a princess?

April 9, 2005: Guest writer: Paj Nyiag Xyooj
Nws yog pes tsawg ne ... Hmoob tus me nqi tshoob
Essai sur la problématique du prix de fiancée
Voicing the Bride Price in Hmong Weddings

April 25, 2005
Nkag siab rau lub neej laus nyob teb chaws vam meej
Comprendre le 3ième age chez les Hmong
Understanding the New Old Age in Hmong Community

May 7, 2005
Txheej txheem tshawb fawb
Méthodes de recherche: la contribution des recherches issues du groupe. L'expérience d'un ethnologue d'origine hmong
Research Methods: the contribution of native researchers. The experiences of an Ethnologist of Hmong origin

August 8, 2005
Kev thim xav txog tus nqi tshoob
Critique sur le prix de fiancée
Criticism  on the Bride Price

Sij Hawm liv xwv keeb kwm ua neej
Chronologie historique des Hmong
Hmong American Timeline

December 18, 2005
Tus tsov: yog tsiaj los sis yog dab.
Le tigre: est-ce un animal ou un mauvais esprit?
The Tiger: is it an animal or a bad spirit?