Trilingual Website    ---     Sau ua 3 yam lus    ---     Site trilingue 

Hmong Contemporary Issues
Hmoob cov Xwm Txheej rau Tiam no
Les Problématiques contemporaines des Hmong


Dab Neeg
Niam Nkauj Zuag Paj  &  Txiv Nraug Ntsuag
Tus sau: Nkauj Hli Yaj
Xyoo 2018

The tale of the Cowherd and the Weaver Girl is very well-known throughout Asia as the Valentine's Story. Every year, on July 7, the Valentine's Day, also known as the Qixi Festival in China since the Han Dynasty, Chinese and other Asians celebrate it. The Hmong people also share this tale of romance of love and hate. Below is a Hmong version told by Kao-Ly Yang who learned it from her maternal great uncle, Zam Nplooj Thoj, in Laos when she was still a child.

Puag thaum ub, muaj ib tug tub hluas hu ua Txiv Nraug Ntsuag. Nws niam thiab txiv tuag tas, ces nws tau mus nrog niam tij thiab tij laug nyob. Nkawv tsis hlub nws kiag. Mov los tsis tau noj txaus. Khaub7 hlab. Nws niaj hnub mus zov nyuj zov twm, txom7 nyem.  Zej zog saib tsis tau nws, ces lawv muab nws hu ua niag "Tub Ntsuag Zov Nyuj" no.

Muaj ib hnub, Txiv Nraug Ntsuag txawm xav hais tias cia nws coj cov nyuj cov twm mus haus dej pem lub pas dej loj7 ntsuab xiab, es toj roob hauv pes vas thaiv thoob plaws ob sab. Tsuas muaj ib txoj nyuam kev hla ib sab ntug dhau mus xwb. Neeg yeej tsis kam mus ped li. Sawv daws cav7 hais tias yog ib lub pas zaj. Yeej muaj ib tug me noog ntxuaj tw zov rawv. Nws ya, lub me hauv siab liab ploog, ob sab tis daj7, hos tus tw xiav liab hmab ntsha ntxuaj7 tsis tsum li. Nws zov saib lub pas zaj no zoo7, ya ped ya nrad, khaws txhua daim nplooj poob rau. Cov npoo dej tus7, tshiab khiv cuag li ib daim iav ci ntsa iab, uas pom lub ntuj xiav lus nyob haud. 

- "Lub pas dej no xis nyob thiab. Tab tom tsis muaj neeg tuaj ces kuv quaj los tsis muaj leej twg pom",  Tub Ntsuab tig ntsia xav rau hauv nws nruab siab.

Nws kho7 siab. Tej hnub mus zaum, tshuab7 raj tag ces ho quaj7, ua ntej rov tav cov tsiaj los nram zos. Nws yeej tsis nco qab ntshai dabtsi. Thaum tav su dua, nws pheej coj cov tsiaj mus haus dej.

Ib tav su, li txhua hnub, nws coj nyuj thiab twm mus ped, mus seev7, hais7 kwv txhiaj ces kua muag los7 rau nws txoj kev ua menyuam ntsuag.
Lub hnub qaij lawm ces nws sawv tsees, yuav rov mus. Ua licas tseem hnov kiag ib ntwg cua tshuab nplooj ya zom zaws. Nws cov plaub hau ya npog kiag nws sab plhu. Lub plawv pas dej tawg kiag, qhib hlo ob sab. Tub Ntsuag ntsia na has pom tawm plaws ib tug txiv neej plaub hau dawb paug, hnav ib ce tsoos tsho ntsuab7. Nws ya loo los. Txiv Nraug Ntsuag cev tuag tag.

- "Kuv yog Zaj Laug, tus kav lub pas dej no. Txiv Nraug Ntsuag, koj yog ib tug neeg siab zoo heev. Kuv yuav muab kuv tus ntxhais, Niam Nkauj Zuag Paj, rau koj nawb, me tub. Hnub i, koj pab tau kuv tus tub, ces kuv yuav pauj koj txiaj ntsim. "

Nraug Ntsuag xav zoj: "Kuv twb tsis tau pab leej twg li ne?".

- "Koj pab kawg. Koj tsis paub xwb. Nws yog tus sai dawb7 uas hnub i koj cawm tau", Zaj Laug hais lus hauv nruab siab rau nws.

Txiv Nraug Ntsuag mam li nco dheev hais tias nws tau cawm ib tug sai uas raug ceg. Nws muab coj mus zais kom cov tub tua tsiaj txhob nrhiav tau. 

- "Kuv tshuav koj nqi od. Kuv pom hais tias koj txom nyem kawg ces kuv yuav tso kuv tus Niam Nkauj Zuag Paj los nrog koj ua neej."

Zaj Laug hais lus tas, ces nws ploj lawm. Lub pas dej rov tus7. Tus me noog ntxuaj tw niam khaws7 cov nplooj poob rau haud.

Tos tub ntsuag rov ras, ces lub hnub twb poob lawm. Nws khiav7 mus tav cov nyuj cov twm los tsev. Hmo ntawd, nws los lig dhau ces nws niam tij twb kaw qhov rooj lawm. Nws thiaj li lam mus pw, tib tug tshaib7 plab, hauv lub vaj zaub, tom plas paj.

Tag kis ntawd, hnov me kab me noog quaj ces maj mam rua qhov muag, tseem nkees7 kawg, Tub Ntsuag pom zem zuag ib tug ntxhais zoo7 nkauj los xauj7 nws. Nws hnov hu hu:

- "Sawv os, sawv os, Txiv Nraug Ntsuag, txhob tu siab, kuv twb los lawm”.

Niam Nkauj Zuag Paj cev tes loo tsa Txiv Nraug Ntsuag. Nws ceeb tib plhaws. Nws ntsia kiag Nkauj Zuag Paj. Cev yiag ntxhias, ntsej muag dawb paug, qhov muag zij li nplooj nplej, cov plaub hau ntev npws li loo li ib co xov dub7 ci7, ib lub zuag paj rhais rawv nws cov plaub hau sab xis. Nws hnav ib ce tiab xiav ntsuab dawb muag.

"Aub, ua licas yuav zoo nkauj tiag7. Neeg los sis dab ne? Leej twg tus ntxhais?" Nws xav twj ywm, tsis hais lus. Nws txom7 nyem ces tsis kam hais ib lo ib tsam luag thuam.

Nkauj Zuag Paj mus plhws Nraug Ntsuag cov plaub hau dub7 ntev7 sw txog nram duav.

- "Nws cov plaub hau ntev li kuv cov. Ua cas yuav zoo nraug ua luaj!", Niam Nkauj Zuag Paj xav luag nyav.

Txiv Nraug Ntsuag sawv tseem, txav kiag rau ib sab, nchos7 cev tag ces cia li nrawm nroos mus lawm, tsis ntsia tus ntxhais. Nws ntshai tsam luag thuam nws. Tej ntxhais zoo nkauj yeej tsis ntsia nws ib zaug li. Ces nws mus tav cov nyuj cov twm mus noj zaub. Lub hnub twb ziab thoob plaws lub vaj zaub lawm.

Txiv Nraug Ntsuag mus lawv qab cov nyuj cov twm, hos Niam Nkauj Zuag Paj mus lawv qab Nraug Ntsuag. Ob leeg sib lawv sib liag mus txog pem pas zaj. Niam Nkauj Zuag Paj txawm hais:

- “Kuv txiv tso kuv los yuav koj laid, txiv Nraug Ntsuag. Seb koj puas kam yuav kuv? Yog koj kam no, kuv li hlub koj.”

Nraug Ntsuag txaj7 muag, xav twj ywm hais tias:

- “Ua cas luag tej ntxhais zoo nkauj tas npaum lino, es yuav lam hais tias nws xav yuav kuv ne. Kuv twb tsis zoo nraug thiab txom nyem ua luaj. Kuv yog nyuag tub ntsuag tu qab tu twv xwb.”

Txiv Nraug Ntsuag xav xav, ces tseem teb rau Niam Nkauj Zuag Paj:

- “Ab, nej saib tsis tau peb xwb vob! Lam hais thuam peb xwb.”

Niam Nkauj Zuag Paj luag ntxhi rov hais:

- “Ab, kuv, Niam Nkauj Zuag Paj, tsis dag os, hais tiag los mas. Koj muaj siab tiag ces cia kuv los yuav koj es thiaj li muaj tus ntxiv tus ntxhua koj, tus ua koj noj, hlub koj los mas.”

- "Es koj txig yog leej twg?", Nraug Ntsuag mam nug.

-"Kuv txid? Ab, kuv txiv es yog Zaj Laug los mas."

Txiv Nraug Ntsuag nco dheev txog Zaj Laug cov lus. Nws mam li ntsia Nkauj Zuag Paj, zaum ntawm nws ib sab, luag7 rau nws, tab sis tsis hais lus lawm. Nraug Ntsuag los tsis hais lus li, ntsia ntsoov lub pas zaj rau sab roob tid. Thaum lub hnub nyob siab7 saum ntuj lawm, Nraug Ntsuag mam li tig rov los ntsia Niam Nkauj Zuag Paj. Nws seev:

- “Niam Nkauj Zuag Paj os Niam Nkauj Zuag Paj, yog koj hais li koj los, cia kuv yuav koj mas.”

Ces nkawv zaum uake mus txog ntua tav su dua. Nraug Ntsuag tshaib7 plab, ces nws hais rau Nkauj Zuag Paj.

-"Koj nyob es kuv mus tsev seb niam tij lawv puas muaj me ntsis mov noj."

Niam Nkauj Zuag Paj cheem nws.

-"Nyob nrog kuv mas, es kuv mam ua koj noj os".

-"Es twb tsis muaj txhuv, muaj nqaij nyob qhov twg ne". Nraug Ntsuag xav.

Niam Nkauj Zuag Paj thau hlo ib lub txhuv, muab da ua ob ya, ces mus ib ya cub kiag. Muab ib qho me nqaij los ntshi kib kiag. Ib me pliag xwb, mov puv lauj kaub hos nqaij puv yias. Noj los noj tsis tas, mov los qab, nqaij los qab.

Ces Txiv Nraug Ntsuag ua siab ua neej nrog Niam Nkauj Zuag Paj.

Yuav tsaus ntuj ces Niam Nkauj Zuag Paj hais rau Txiv Nraug Ntsuag:

- "Los zaum ntawm kuv xub ntiag, es cia kuv ntsis koj cov plaub hau."

Niam Nkauj Zuag Paj ntsis7 Nraug Ntsuag cov plaub hau ces Nraug Ntsuag cia li tsaug zog lawm. Tos nws tsim los, nws twb nrog Niam Nkauj Zuag Paj pw hauv ib lub txaj ntoo ncej dub. Nws sawv tsees, yuav khiav. Tab sis, Nkauj Zuag Paj hais rau nws:

- "Nraug Ntsuag, kuv txiv xa tub mab tub qhe tuaj ua vaj ua tsev rau wb nyob xwb os.  Txhob khiav. Tsis yog Mab Sua tsev mog."

Peb lub xyoo dhau mus, nkawv yug tau ib tug me tub ntxim7 hlub. Ob niam txiv sib hlub sib hlub, niam mloog txiv lus, txiv mloog niam lus, noj los sib faib, sib ceg los sib zam.

Tub Ntsuag tau7 zoo, muaj tub txib ntxhais txib ua liaj ua teb, mus zov nyuj zov twm. Leej twg pom nws los leej twg ntshaw. Luag tsuas cav txog Txiv Nraug Ntsuag tus neeg siab dawb siab hu, Niam Nkauj Zuag Paj tus txawj ntse, tus zoo nkauj. Nkawv lub koob lub npe xyav nto moo.

Niam Nkauj Kub Kaws ceg hlab ceg caws thiaj li hnov txog Txiv Nraug Ntsuag thiab Niam Nkauj Zuag Paj nkawd lub neej zoo. Ces nws cia li khib7 siab kawg. Nws xav npaum licas los nws yeej xav tuaj txeeb txiv Nraug Ntsuag. Nws niaj hnub mus soj seb nws yuav phem tau licas.

Ib hnub, Txiv Nraug Ntsuag lam mus pom Niam Nkauj Kub Kaws da7 dej tom kwj deg.  Niam Nkauj Kub Kaws cia li ntxias txiv Nraug Ntsuag:

- “Ab, kuv me txiv leej tub, koj niam zoo nraug ua luaj, plaub hau ntev li yees, dub li nciab, ntsej yiag li txhuv, qhov muag soob xais li nplej, ua li cas koj lam mus yuav tau ib niag Niam Nkauj Zuag Paj haus ntshav yaj. Kuv li mas, Niam Nkauj Kub Kaws, ib hmo xwb, yeej ua tau yim cuaj lub kub khaws. Koj txhob yuav niam Nkauj Zuag Paj. Los yuav kuv es koj thiaj li muaj nyiaj muaj kub.”

Txhua hmo, Nkauj Kub Kaws nyiag tuaj muab ntshav yaj pleev Nkauj Zuag Paj di ncauj. Thaum txiv Nraug Ntsuag tsim los txog, nws pom ntshav lo nws poj niam qhov ncaug tiag. Txiv Nraug Ntsuag cem Niam Nkauj Zuag Paj, liam hais tias nws haus ntshav yaj no. Txhua hmo los zoo li ntawd, ces nws ua ib siab tsis hlub niam Nkauj Zuag Paj.

Nraug Ntsuag tsuas mus nrog Nkauj Kub Kaws nyob lawm xwb. Niam Nkauj Zuag Paj tu7 siab ces nws ua ib siab rov mus nrog nws niam nws txiv nyob pem pas zaj. Ua ntej nws yuav rov mus, nws hais rau nws tus txiv.

- “Nraug Ntsuag, koj tsis hlub kuv ces kuv yuav mus lawm nawb. Kuv coj wb me tub nrog kuv mus. Koj nyob es niam Nkauj Kub Kaws mam hlub koj mog”.

Niam Nkauj Zuag Paj mus lawm, ces Txiv Nraug Ntsuag mam pom tau hais tias Niam Nkauj Kub Kaws ces ceg hlab ceg caws xwb, twb ua tsis tau dab tsi tiag. Ib hmos twg, sawv yim cuaj lub pob kaws xwb. Pw lig lig, twb tsis sawv los ua noj ua haus. Nyob7, noj7 txhua yam yuav tas.

Txiv Nraug Ntsuag mam khuv xim nws Niam Nkauj Zuag Paj. Ces nws niaj hnub mus quaj tom pas dej. Quaj7, tsis tsum tau xya hnub xya hmo. Muaj ib tug Qav txaij plab hnov nws quaj dhau lawm ces ho hlub7 nws. Qav txaij plab thiaj li hais rau nws:

- “Koj txhob quaj7 nawb mog, Txiv Nraug Ntsuag. Kuv mam nqus kom tag nrho cov dej no kom koj pom koj Niam Nkauj Zuag Paj. Tab sis, Txiv Nraug Ntsuag od, koj txhob luag kuv nawb. Yog koj luag kuv, ces ib tsam kuv plab tawg ces dej yuav rov puv pas zaj od.”

Qav txaij plab tseem nqus7 cov dej tag kiag, pom loo niam Nkauj Zuag Paj tab tom pub7 mis rau tus me tub. Txiv Nraug Ntsuag zoo7 siab, luag7, ua rau Qav plab tawg kiag lawm lau. Dej rov nyab tag lub pas dej. Ces Nraug Ntsuag rov quaj7 dua. Nws thov7 tus qav kom nqus dej dua. Qav plab tawg tag ces Qav ntshai, Qav tsis kam ua lawm.

Txiv Nraug Ntsuag pe thov, pe thob Qav.

- "Kuv twb tsis luag koj. Kuv pom kuv poj niam tub se ces kuv zoo7 siab es kuv thiaj li luag xwb. Thov koj pab kuv ib zaug ntxiv!"

Qav xav7, ntsia Nraug Ntsuag quaj7 tag zog. Ces nws thiaj li hais:

-"Txhob quaj, txhob quaj. Kuv paub mas, koj tsis luag kuv. Cia kuv xaws plab tso, ua ntej mam rov nqus dej."

Qav mus xaws7 plab tas, ces rov tuaj nqus dej. Zaum no, txiv Nraug Ntsuag tsis luag li. Thaum nws pom dheev niam Nkauj Zuag Paj ua7 ntos ces nws tib paj paws mus rau haud.

Nkauj Zuag Paj thiab Nraug Ntsuag nkawd sib qawg quaj sib qawg quaj. Leej txi puag raws nws tus me tub. Quaj7 txaus ces Nkauj Zuag Paj thiaj li qhia nws:

- “Txiv Nraug Ntsuag, koj tsis hlub kuv, ces zaum no, wb yuav sib ncaim mus tas ib sim neej. Kuv txiv lawv muaj kuv rau Huab Tais qaum ntuj tus tub Zaj Dub lawm. Thaum lub hli xiab, 13 hnub saum no, ces kuv yuav mus yuav txiv nyob qaum ntuj mog. Yog koj xav tau kuv no, ces koj yuav tsum tau npaj 13 thoob dej puv7. Hmo ntawd mas, koj yuav tsum zov hmo, txhob pw nawb. Thaum kuv ya los, koj yuav tau ntaus kom kuv poob los. Yog koj ntaus tsis tau kuv poob los, ces koj tsis tau kuv rov los ua koj poj niam nawb mog.”

Txiv Nraug Ntsuag ho quaj7 ua ntej rov mus tsev. Nws mus npaj tau 13 lub thoob dej thiab ib ceg nplooj vaj khaum. Hmo 13, lub hli ci ntsa iab kheej laim rau hauv 13 thoob dej ntawd. Nraug Ntsuag zov7 txog ib tag hmo, nws mam li pom dheev Niam Nkauj Zuag Paj ya loo los, caij ib tug zaj dub7 xiav lus. Txiv Nraug Ntsuag khiav tsuag7 mus ntaus77 hauv cov thoob dej. Tsis pom dab tsi poob los li.  Niam Nkauj Zuag Paj thiaj li qw rau nws:

- “Txiv Nraug Ntsuag, ntaus saum ntuj mas, ntaus saum os. Txhob ntaus hauv cov thoob dej.”

Txiv Nraug Ntsuag ras dheev, mam li ncab tes mus ntaus7 saum ntuj. Tab sis, Niam Nkauj Zuag Paj twb ya yuav luag dhau lawm. Nws ntaus7 ces nkawd tus me tub thiaj li plam plaws, poob nthav los xwb.

Txiv Nraug Ntsuag tsuas tau nkawd tus tub xwb. Ces nws quaj7, khuv xim zias Niam Nkauj Zuag Paj tus txawj ntse, tus zoo nkauj. Kawg ua ib siab coj tus tub rov los tsev.

Zaum no, Txiv Nraug Ntsuag ua ib siab tsis kam yuav Niam Nkauj Kub Kaws. Nws hais7 kom nws tawm mus. Ces Niam Nkauj Kub Kaws thiaj li khiav mus nyob saum lub hli.  Cov hmo qaim7 hli, ces yeej pom ib tug qav kaws zaum saud. Yog Nkauj Kub Kaws saib ntsoos ntiaj teb, nco txog Txiv Nraug Ntsuag.

Copyright © 2018 Kao-Ly Yang
All Rights Reserved.